Ke Aolama

E holo hau hulahula ana kekahi Hawaiʻi ma ka Hoʻokūkū Hana Leʻaleʻa Hoʻoilo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 11 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hoʻomaka aku nei ka Hoʻokūkū Hana Leʻaleʻa Hoʻoilo o ka Honua i ka lā ʻeono o kēia mahina nei, a i kēia lā, e kukupaʻu ana nō kekahi Hawaiʻi i kāna hana i mea e lilo ai ka mekala kula ma ka holo hau hulahula ʻana. ʻO Madison Laʻakea Te-Lan Hall Chock kona inoa. A ʻo lāua me kāna kāne, me Evan Bates, kekahi o nā moho ma ia hana leʻaleʻa. ʻO Chock, ʻo ia ka Hawaiʻi hoʻokahi i lilo ai ka mekala ma ka moʻolelo o ka Hoʻokūkū ʻOlimepika Hoʻoilo Honua. E hoʻolele ʻia ana ka holo hau hulahula ma luna o ke kīwī ma ke kanela USA ma ka hapahā i hala ka hola ʻewalu o ke kakahiaka o kēia lā. A ma hope, ma Peacock a me KHNL nō hoʻi. A e hoʻolele hou ʻia ma USA i ka hapalua hola ʻewalu o ke ahiahi.

Hōʻike ʻia aʻe nei ka hopena o kahi noiʻi no ka pono a me ka pono ʻole o ke kope a me ke kī ma ke ola noʻonoʻo. ʻO ka mea i ʻike ʻia, ke inu aku ke kanaka i ke kope a kī paha i kēlā me kēia lā, e emi mai ka hoʻomōhala maʻi hoʻohuikau lolo. ʻAʻole naʻe e inu a kena. He ʻelua a ʻekolu paha kīʻaha o ka lā. A ʻo kekahi mea nui, he mea hoʻohiaʻā ko ke kope a kī paha. Ma ia noiʻi ʻana, ua hoʻohālikelike ʻia aku me ka poʻe i inu ʻole i ka mea inu nona ka mea hoʻohiaʻā a i inu iki wale nō paha. He 131,821 mau kānaka kai komo aku i ia noiʻi ʻana a nānā ʻia aku kā lākou hana no nā makahiki he 43 a emi mai paha.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

Ke kū i Kahiki.

ʻO ia hoʻi, inā hiki ke hana ʻia.

He mau mākaʻi kai hopu ʻia aku nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 6 o Pepeluali, he Pōʻaono. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Hopu ʻia aku nei kekahi mau mākaʻi ʻelua o Honolulu nei i ka pule nei. ʻO kekahi, i ka Pōʻalua nei i hopu ʻia ai no kona hoʻohuoi ʻia, he hana ʻino kūloko. A ʻo ka lua ia o ka manawa. ʻO ka lā 22 o Ianuali i hala, ʻo ia ka manawa mua. ʻO Keone Alika Kalani Kissinger kona inoa. Ua waiho aku nei kāna wahine i palapala hoʻomalu i ʻole e hana ʻino hou mai ʻo Kissinger iā ia. ʻO ka lua o ka mākaʻi, ʻo Chad Alan Fuller, a i hopu ʻia aku nei no ka hoʻohuoi ʻia, e kalaiwa ana ʻo ia ma lalo o ka malu o ka waiʻona i ka wanaʻao o ka Lāpule nei a hoʻokuʻi ai i ke pale alaloa. ʻO ka mea pōmaikaʻi, ʻaʻohe kanaka i ʻeha. ʻO ia mau mākaʻi ʻelua, ua hoʻokuʻu ʻia ma ka pela. ʻO Kissinger, he $2,000, a ʻo Fuller, he $500. ʻAʻole lāua i hoʻopiʻi ʻia, akā, i kēia wā e noiʻi ʻia aʻela kā lāua mau hana, ua kāpae ʻia aku ko lāua mana mākaʻi.

I kēlā pule aku nei, ua hōʻike ʻia aʻela, he ʻelima mau mea i loaʻa i ka maʻi puʻu liʻiliʻi ma Kauaʻi. ʻO lākou ʻelima, he pili nō i ke Kula Haʻahaʻa o Kīlauea. A i ke kakahiaka o ka Pōʻahā nei, he ʻelima hou mea i loaʻa i ua maʻi lā. Ma loko ia o kekahi mau kula, ʻo ke Kula Haʻahaʻa o Hanalei, ʻo ke Kula Kalikiano o Kauaʻi a me ke Kula ʻAilana. ʻO nā maʻi a pau, ʻaʻole i piha nā makahiki he 18 iā lākou. He ʻeiwa o lākou, ʻaʻole i ʻō ʻia i ke lāʻau koʻokoʻo. A hoʻokahi o lākou, ua ʻō ʻia i ka hapalua o ka lāʻau koʻokoʻo. Aia nō nā luna o ke Keʻena Ola ke paipai aʻela i ka lehulehu, e ʻō ʻia i ka lāʻau koʻokoʻo i ʻole ai e loaʻa i ka maʻi puʻu liʻiliʻi.

Eia mai kā kākou ‘ōlelo noʻeau,

Peʻa nā lima i ke kaha o Kaupeʻa.

ʻO ia hoʻi, ua hoka. ʻO ka ʻōpeʻa kua, he mea paoa ia.

He mū hoʻopilikia hou.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 4 o Pepeluali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

He mau pila hou ko ka Hale o nā Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi nei e ʻae ana i ka hoʻomake ʻana i ka moa hihiu. I hana ʻia nā pila hale ʻelua, PH 980 a me PH 1852, ma muli o ka nui hewahewa o nā moa hihiu. ʻO ka pilikia, he ʻauana wale ka moa ma ka ʻāina o ke kanaka, he hoʻouluhua i nā hānaiahuhu, he mea nō hoʻi ia e ulia ai ka mea kalaiwa kaʻa, a he mea nō hoʻi paha e laha ai ka palū manu. Ma ka Pila Hale 980, aia wale nō a ʻae mai ke kanaka nona ka ʻāina, a laila, hiki ke hoʻomake ʻia ka moa ma laila. Me ka ʻoluʻolu nō, ʻaʻole ma ke ʻano māinoino. Ma ka Pila Hale 1852, ʻaʻole e pāpā ʻia ka hoʻomake ʻia ʻana o ka ʻiole manakuke a me ka moa hihiu paha ke kū ia hana i ke kānāwai. A ʻaʻole koi ʻia ka ʻae ʻana o ka mea nona ka ʻāina e hoʻomake ʻia ai ka holoholona. A ma ka Pila Hale 1852, ʻaʻole e helu ʻia ka manu hihiu, he “manu ʻāhiu” a no laila, ʻaʻole e hoʻomalu ʻia e like me ka holoholona ʻāhiu.

Ua pilikia ihola ka mokupuni ʻo Hawaiʻi i ka mū kuha kahakaha. ʻAkahi nō a hiki mai ua mū lā i laila i ka makahiki 2016. A i kēia wā, he 10 makahiki ma hope mai, ua pau loa ihola ka pono o nā ʻeka he 320,000 o nā wahi hānai holoholona mai Puʻu Waʻawaʻa a i Ka Lae. ʻO ka mū kuha kahakaha, he mea lele lau mauʻu, a he hoʻokahi kenimika ka lōʻihi o kona kino, a ʻelua ona kahakaha ʻalani, a he ʻulaʻula kona mau wāwae. A he ʻai nō ʻo ia i ka mauʻu, a ʻo ka lōʻihi o kona ola, he 60 paha lā. ʻO Mark Thorne, he akeakamai ma ke Kulanui o Hawaiʻi, e noiʻi ana ʻo ia i ka hopena o ia mū mai ka makahiki 2016 mai, a hōʻike aʻela, inā ʻaʻohe mea e hana ʻia i mea e pau ai ka laha ʻana o ia mū, e lele aku nō a i Waimea, ma laila kahi hānai holoholona nui loa o kēia pae ʻāina nei. A no laila, ua kākau ke Kenekoa Mike Gabbard i ka Pila Kenekoa 2321, e hoʻokumu ana i polokalamu pailaka ʻelua makahiki no ka ʻike ʻana i ka mea e pono ai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Pakī ke kuha!

He ʻōlelo kēia i ka wā e nuku aku ai kekahi kanaka i kekahi kanaka aku.

Ua loaʻa mai paha ke kino kupapaʻu o ke kanaka i lilo aku nei i ke kai i Kāhili ma Kauaʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 2 o Pepeluali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua loaʻa nō ka heana i ka ʻauinalā o ka Pōʻaono nei ma ka wā e ʻimi ʻia ana ʻo Matthew Packard-Asai. Ma ke kai nō o Kāhili ma Kauaʻi i loaʻa ai. Manaʻo ʻia ʻo Packard-Asai nō ia, akā, koe aku ka hōʻoia ʻana. Ua ʻike hope loa ʻia aku ʻo Packard-Asai i ke awakea o ka Pōʻakolu i ka wā o lāua me kona hoa e lawaiʻa ana ma kapakai. Akā, lilo aku nei lāua i ke kai. Ua loaʻa ka hoa i ka Pōʻakolu, ʻaʻole naʻe i loaʻa ʻo Packard-Asai. Ua kāpae ʻia ka ʻimi ʻana no ka manawa, akā, aia nō ka mākaʻi ke noiʻi aku nei.

He hana hou ke lawelawe ʻia ana no ka hoʻokomo ʻana i ke keiki i loko o ke Kula Kaiapuni Hawaiʻi. He hiki i ka ʻohana ke noi i ke kula e komo ai ke keiki. ʻO kēia lā nō, ka lā 2 o Pepeluali, ka lā e hoʻomaka ai ka waiho palapala noi. A ʻo ka lā hope loa, ʻo ka lā 13 o Malaki. A mai ka lā 14 o Malaki a i ka lā 1 o Mei e hoʻomaopopo ʻia ai ka ʻohana i ke kula e komo ai ke keiki. ʻO kēia ala hou, he mea ia e hoʻomaikaʻi ʻia ai ka hoʻolālā ʻana a me ka hoʻokaʻawale ʻana i nā kumu waiwai e pono ai nā kula kaiapuni. E koho ka ʻohana i ka polokalamu kūpono ma waena o nā polokalamu kaiapuni he 26 a puni kēia pae ʻāina a me ka Polokalamu Kula Kaiapuni Pūnaewele, he mea ʻole ko ka ʻohana wahi e noho ana.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻŌkalakala nā hulu ʻauae.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka huhū e kūkahalakē ana.

He mau papahana no ka Mahina ʻŌlelo Hawaiʻi ke mālama ʻia ana i ka Pōʻaono.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 30 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E hoʻomau ʻia ana ka ʻimi ʻana aku i kekahi kanaka i lilo aku nei i ke kai i ka Pōʻakolu nei ma kahakai o Kāhili ma Kauaʻi. ʻO Matthew Packard-Asai kona inoa. A e lawaiʻa ana lāua me kekahi kanaka a ʻo lāua ʻelua kai lilo aku i ke kai. ʻO ka mea pōmaikaʻi, ua hoʻihoʻi ʻia mai kekahi i uka o ka ʻāina. A ʻo Packard-Asai, ʻaʻole ʻo ia i loaʻa mai. E noke aku ana nā kānaka i ka ʻimi i ka pō Pōʻakolu nei a pēlā pū me ka lā i nehinei a i ka napoʻo ʻana o ka lā. ʻAʻohe ona wahi mea a loaʻa. No Kapaʻa ʻo Packard-Asai, a e lana ana ka manaʻo, e loaʻa koke mai ʻo ia.

E naue aku i ke Kikowaena Kūʻai o nā Koʻolau ma Kāneʻohe i ka lā ʻapōpō, ka lā 31 hoʻi o Ianuali. E mālama ʻia ana ʻo Ola Ka ʻĪ Koʻolau. E hoʻomaka ana i ka hola 10:00 o ke awakea a pau i ka hola 2:00. He wā hoʻolauleʻa i ka ʻōlelo Hawaiʻi. E hele aku a nanea ka pepeiao i ka leo nahenahe o ka poʻe puʻukani a me ka leo o nā keiki a me nā ʻōpiopio, a e pāʻani i nā mea pāʻani. A he hoʻokūkū haʻi ʻōlelo nō hoʻi.

A i ka ʻauinalā o ka lā ʻapōpō, ka lā 31 hoʻi, e mālama ʻia ana ʻo Pai Ka Leo ma ke Kulanui Kaiāulu ʻo Kapiʻolani. He ʻaha mele Hawaiʻi ia, a i ka hola 3:00 ana e hoʻomaka ai a pau i ka hola 8:00. Aia ana ka mākeke e kūʻai hele ai i ka mea ʻai e ʻai ai a māʻona ka ʻōpū, a me ka mea inu e kena ai ka puʻu. He manuahi ke komo ʻana, akā, ʻo ke kikiki ka mea e komo ai. Eia mai kahi e loaʻa ai ka likiki: https://keu-the-brand.square.site/#items.

A ma Puʻuokapolei, i ka lā ʻapōpō, ka lā 31, e mālama ʻia ana nā hana makahiki mai ka hola 4:00 o ka ʻauinalā a i ka hapalua hola ʻeono. He manuahi nō. E leʻaleʻa nō ma ka ʻulu maika, ka moa paheʻe, ka huki papa, ka haka moa, ka ʻōʻō ihe, ke kōnane, ka noʻa, ke kimo, ka hāpai niu, ke kilu a me ke kūkini. E wehe ʻia ana i ka hola 3:00. A i ka hapalua hola ʻekolu, he papa hana pūʻohe. E hiki koke aku i laila no ke kākau inoa ʻana no nā hana leʻaleʻa.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

Lulu kohekohe.

ʻO ia hoʻi, ua pau ka pilikia.

Kahakaha kolohe ʻia aku nei kekahi ala piʻi kuahiwi o Kauaʻi.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 28 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

E hoʻokomo ʻia ʻo Taylor Swift ma ka Hale o nā Haku Mele Kaulana i kēia makahiki. A ʻo ia ana ka lua o ka mea ʻōpio loa i kona wā e hoʻokomo ʻia ai ma ka moʻolelo o ia hale. He 36 ona makahiki. ʻO Stevie Wonder ka ʻōpio loa i kona wā i hoʻokomo ʻia ai i ka makahiki 1983, he 33 wale nō ona makahiki. ʻO nā haku mele ʻē aʻe e hoʻokomo ʻia aku i ka wā like me Swift, ʻo Alanis Morissette, ʻo Kenny Loggins, a me ʻelua lālā o ka hui ʻo Kiss, ʻo ia hoʻi, ʻo Paul Stanley lāua ʻo Gene Simmons. E mālama ʻia ana ka ʻaha hāʻawi makana i ka lā 11 o Iune ma Nū Ioka.

Kahakaha kolohe aku nei kekahi ma ke ala piʻi kuahiwi i Nounou ma Kauaʻi. ʻO ka mea i kahakaha ʻia, ʻo ka hōʻailona kawakika, ka hōʻailona hoʻi o Kelemānia i ke au iā Adolf Hitler. Ua hōʻinoʻino ʻia kekahi papa noho, nā kumu lāʻau a me nā pōhaku. ʻO ia hana kūʻē i ka poʻe Sema, he mea ia e ʻike ʻia ana ma Kauaʻi ma ka wā i hala iho nei. Hōʻike aʻela ʻo Uriel Chrugin, ma ʻOkakopa a me Nowemapa o ka makahiki nei i hala, kahakaha kolohe ʻia kona kalaka kūʻai mea ʻai ma Kapaʻa i ka ʻōlelo kūʻē Sema. A ua loaʻa pono ihola ke kolohe. Koe aku kona hoʻopaʻi ʻia.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe hua o ka maiʻa i ka lā hoʻokahi.

He pane aku kēia i ka mea ahonui ʻole.

E pāpā ʻia ana paha ke kelepona hele ma nā kula aupuni o Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 26 o Ianuali, he Pōʻakahi. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ua pii aʻela ka waiwai ʻiʻo o ke kula a ʻoi aku i ka $5,000 o ka ʻauneki. I kēia lā, he $5,071.96 o ka ʻauneki kula. A ʻo ka ʻoi loa ia ma ka moʻolelo o ka honua nei. I ka makahiki 2025, ua piʻi ka waiwai ʻiʻo he 64 pākeneka. A i kēia makahiki nei, piʻi aʻe nei he 17 pākeneka.

ʻO ka mākaukau ma ka makemakika, ka ʻike helu hoʻi, ua lilo i mea nui no kēia kau ʻaha ʻōlelo, ʻoiai, he pono ʻoihana ia no kēia hope aku. Hōʻike aʻe nei nā luna hoʻonaʻauao, ʻo ka hoʻimaikaʻi ʻana i ka hopena ʻike helu, aia nō i ka noke ʻana i ke kākoʻo ma ka lumi papa, ka paʻa o ke kālā kūmau a me ka lawa kūpono o nā mea e pono ai ke ola, ka noʻonoʻo a me ka naʻau o ka haumāna. Ma kekahi hōʻike a ke Keʻena Hoʻonaʻauao, ʻo ka mākaukau ʻike helu o ka haumāna papa ʻewalu o kēlā makahiki aku nei, he 35 wale nō pākeneka.

Ma ka Hale o nā Lunamakaʻāinana o Hawaiʻi nei, aia kahi pila e pāpā ana i ke kelepona hele ma nā kula aupuni. ʻO ka Pila Hale 1559 nō ia, a e pāpā ana ia, ʻaʻole e hoʻohana ʻia ke kelepona hele a me ia mea aku, ia mea aku, ma ka lumi papa i mea e hoʻomaikaʻi ai i kahi aʻo, i mea e hoʻomalu ai i ka noʻonoʻo a me ka naʻau o ka haumāna a i mea hoʻi e hoʻomaikaʻi ai i ka hopena hoʻonaʻauao o ka haumāna a puni ʻo Hawaʻi. ʻO ka mea ʻāpiki, ua mahae nā kumu kula aupuni. He mau manaʻo nō. ʻO kekahi, ʻo ka pāpā loa ʻana, ʻo kekahi, ʻo ka ʻae ʻana, a ʻo kekahi, ʻo ke kau palena ʻana i ka hoʻohana ʻana. He kumu waiwai ke kelepona hele ma ka papa, pēlā ka manaʻo o kekahi poʻe kumu. A ʻo kekahi poʻe kumu, he mea hoʻoluhi hewa wale nō ia.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

Nā keiki a Kalaihaohia.

He ʻōlelo kēia no ka poʻe ʻālunu.

E lilo ana paha ka pili waiwai i mea kū i ke kānāwai ma Hawaiʻi nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 22 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

ʻĀkoakoa aku nei nā kānaka he nui ma ke Kapikala i ka Pōʻakolu nei, ka lā hoʻi i wehe ʻia ai ka ʻAha ʻŌlelo, i mea e hoʻolalelale ai i nā luna kau kānāwai e kākoʻo i kā lākou mau papahana, e laʻa ka hana e pono ai nā keiki a me nā ʻohana ʻōpiopio, ka poʻe mahi ʻai, ka hoʻomalu ʻana i ka poʻe eʻe moku e noho nei ma ʻaneʻi, ka hoʻonaʻauao, kahi noho emi o ka uku hoʻolimalima a kumu kūʻai paha, ka hoʻolaha ākea ʻana i ka hana ʻino a ka puʻu laehaokela niu a me kekahi mau mea nui hou aku. ʻO kekahi pilikia, e hopohopo ana nā luna o ka Hale Lunamakaʻāinana me ka ʻAha Kenekoa i ke emi iho paha o ke kālā pekelala. Ua nui loa ke kālā o ka waihona kālā o ke aupuni o Hawaiʻi i hoʻolilo ʻia aʻela ma muli o ke pani ʻia o ke aupuni pekelala he kanahā kūmākolu lā.

He hui hou ke aupuni o Hawaiʻi nei nāna e hana i ala e holo ai ka pili waiwai ma Hawaiʻi nei. He iwakālua kūmāhā mau kānaka o ia hui, he mau luna kau kānāwai, he mau mākaʻi, he mau waha ʻōlelo ʻoihana pili waiwai nō hoʻi, a he mau luna no kekahi mau keʻena aupuni. A he noiʻi nō hoʻi kā lākou i ka nui o ke kālā e hoʻolilo ʻia aku, nā pōmaikaʻi a me nā kānāwai o nā mokuʻāina ʻē aʻe, a e waiho aku i hōʻike i mua o ka ʻAha ʻŌlelo ke hiki aku i ka hopena o kēia makahiki. A ʻo kekahi mea e kūkākūkā ʻia, ʻo ka pono a me ka ʻole o ka pili waiwai ʻana ma nā moku e holo ana ma Hawaiʻi nei a ma ka ʻāina e kūkulu hou ʻia ai ke Kahua Pāʻani ʻo Aloha. I kēlā me kēia makahiki ma kēia pae ʻāina nei a puni, he $700 miliona kālā a ka 800 miliona paha kālā e holo ana ma nā wahi pili waiwai kū ʻole i ke kānāwai. A he mea maʻa mau ma nā wahi pili waiwai ke kūʻai lāʻau ʻona, ka pōā a me nā ʻano kalaima like ʻole.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

No Hilina paha, ke huikau ala ka ʻōlelo.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka i huikau.

ʻAʻole i pau ka hie o ʻĀina ʻŌmaʻomaʻo.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 21 o Ianuali, he Pōʻakolu. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Ma ka Hālāwai Kūlana Waiwai Honua ma Kuikilana, hōʻike aʻela ka Pelekikena Donald Trump, ʻaʻole ma ka ikaika e lilo ai ʻo ʻĀina ʻŌmaʻomaʻo iā ʻAmelika Hui Pū ʻIa. ʻAʻole naʻe i pau kona makemake e lilo aku ʻo ʻĀina ʻŌmaʻomaʻo ma lalo o kona malu. A he manaʻo ko Trump e hoʻomaka koke ke kūkākūkā ʻana i wahi e paʻa ai ia ʻāina iā ʻAmelika. Ua hōʻike nā luna o Kenemaka a me ʻĀina ʻŌmaʻomaʻo i mau ala e nui ai ʻo ʻAmelika Hui Pū ma ʻĀina ʻŌmaʻomaʻo me ka lilo ʻole aku i nā lima wīkani o ia aupuni kāʻili wale.

E hoʻohalahala ana ke Kiaʻāina Josh Green i ke Kuhina Ola Kino o ʻAmelika Hui Pū ʻIa, iā Robert F. Kennedy ʻŌpio, no kona hoʻolaha hewa ʻana i ka ʻike e pili ana i ka lāʻau koʻokoʻo e pale aku ai i nā maʻi like ʻole. Ma muli ia o ka māhuahua loa ʻana o nā kānaka i loaʻa i ka maʻi ʻulāliʻi ma Kalolaina Hema. Ma laila, mai ka Pōʻalima i hala iho nei, he kanawalu kūmāwalu mau kānaka hou i loaʻa i ka maʻi ʻulāliʻi. A ʻo ka nui loa ma ia mokuʻāina, he 640 a ʻoi. Ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa, he ʻumi kūmālua mahina, ma hope kekahi o kekahi, e lele ana ua maʻi lā a laha. Ma Hawaiʻi nei, aia nō kekahi poʻe kānaka e kūʻē ana i ke ʻō ʻana aku i ke keiki i ka lāʻau koʻokoʻo i mea e komo ai i ke kula aupuni a e kūʻē ana nō hoʻi i pila hou ma ka ʻaha ʻōlelo e kāpae ana i ka hōʻole i ke ʻō lāʻau koʻokoʻo ma muli o ka hoʻomana. E mālama ʻia ana kahi hālāwai hōʻeuʻeu ma ke Kapikala i kēia lā.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau.

Moe lāpuʻu i ke anu o Puʻupā.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka e moe pupuʻu ana. A he ʻōlelo hoʻohenehene nō hoʻi kēia i ke kanaka puni hiamoe.

He mākaʻi kūmau ana ko kekahi mau kula kiʻekiʻe o Oʻahu nei.

ʻO ia aʻela kekahi poʻo nūhou o kēia lā, ka lā 16 o Ianuali, he Pōʻalima. Welina e nā makamaka. ʻO Ke Aolama kēia a penei ka nūhou.

Aia ʻo ʻOnipaʻa i kēia lā. E hoʻomaka ke kaʻi huakaʻi ma Maunaʻala i ka hola 9:30 o ke kakahiaka. A ma ʻIolani Hale, he mau Hawaiʻi Alakaʻi ke haʻi ʻōlelo ana, ʻo Emma Koa, ʻo Imaikalani Winchester, ʻo Lanakila Mangauil, ʻo Healani Sonoda-Pale a me Kaniela Ing. A he mau puʻukani ana nō hoʻi kekahi, ʻo Pohaku, ʻo Sudden rush, ʻo Maka Gallinger, ʻo Skippy Ioane, ʻo Mel Amina, a me Analu ʻAina.

E alu like ana ka ʻOihana Mākaʻi o Honolulu me ke Keʻena Hoʻonaʻauao o Hawaiʻi ma ka lawelawe ʻana i polokalamu kahi e hana ai ka mākaʻi ma kekahi mau kahua kula kiʻekiʻe o Oʻahu nei. He polokalamu ia e launa pū ai ka mākaʻi me ka haumāna, e aʻo ai i ka haumāna, a e palekana ai ke kula. A ʻo ka pahuhopu, ʻo ka hoʻomaikaʻi i ka pilina o ka mākaʻi me ka haumāna. ʻAʻole no ka hoʻopololei ʻana. ʻO ka makamua nō kēia o ia ʻano polokalamu ma Oʻahu nei. He lōʻihi nō kona lawelawe ʻia ʻana ma Kauaʻi, Maui, a me Hawaiʻi Moku. Ma Oʻahu nei, e mālama ʻia ana ma nā kula kiʻekiʻe o Waiʻanae, Kapolei, a me Kaimukī.

Ma Kaleponi a me Hawaiʻi nei, e ʻolohani hou ana paha nā kahu maʻi o Kaiser Permanente a pēlā pū me nā limahana ʻoihana olakino. ʻO ka nui o lākou, ma kahi o ke 31,000. ʻO ka lua ana ia o ka manawa ma loko o nā mahina ʻehā. Ma ka mahina ʻo ʻOkakopa i hala aku nei, ua ʻolohani nō lākou. A laila, hoʻomaka hou ke kūkākūkā ʻana, ʻaʻole naʻe i loaʻa kahi ʻaelike ma ia hope mai. A no laila i holo ai ka manaʻo o ka ʻahahui kahu maʻi a ʻoihana olakino e haʻalele hou i ka hana i ka lā 26 o Ianuali me ka maopopo ʻole o ka lā e hoʻi hou ai.

Eia mai kā kākou ʻōlelo noʻeau,

ʻAʻohe kolopā nāna e une.

He ʻōlelo kēia no ke kanaka lae paʻa.